مقدمه

محدودیت‌های درمان متداول شیمیایی–مکانیکی در درمان ریشه (اندودانتیکس)، زمینه را برای معرفی و توسعه ضدعفونی فعال‌شونده با نور (Photoactivated Disinfection; PAD) به‌عنوان یک روش درمانی کمکی فراهم کرده است. هدف از این مطالعه خارج از بدن (Ex vivo)، ارزیابی اثرات PAD با استفاده از C-فیکوسیانین (C-Phycocyanin; C-PC) به‌عنوان یک فتوسنسیتایزر طبیعی، بر فعالیت‌های زیستی و بیان ژن fsrB (مرتبط با سیستم Quorum Sensing) در باکتری Enterococcus faecalis بود.

مواد و روش‌ها

در این مطالعه، 52 دندان پرمولر تک‌ریشه انسانی کشیده‌شده انتخاب و به پنج گروه (هر گروه 10 نمونه) تقسیم شدند. پس از تشکیل بیوفیلم E. faecalis در کانال ریشه، نمونه‌ها مطابق گروه‌های زیر تحت درمان قرار گرفتند:

• گروه A: فقط C-فیکوسیانین (C-PC)
• گروه B: فقط لیزر دیودی با طول موج 635 نانومتر
• گروه C: درمان PAD (ترکیب C-PC و لیزر دیودی)
• گروه D: هیپوکلریت سدیم (NaOCl)
• گروه E: گروه کنترل (بدون درمان)

دو دندان باقی‌مانده برای تأیید تشکیل بیوفیلم E. faecalis در سیستم کانال ریشه با استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) مورد بررسی قرار گرفتند.

اثرات هر روش درمانی بر:

• زنده‌مانی باکتری‌ها،
• میزان بیان ژن fsrB با استفاده از آزمون Real-Time PCR کمی،
• و همچنین تولید گونه‌های فعال اکسیژن (Reactive Oxygen Species; ROS) با استفاده از پروب فلورسنت DCFH-DA

ارزیابی شد.

نتایج

• استفاده از C-PC به‌تنهایی باعث کاهش 38/1 درصدی زنده‌مانی E. faecalis شد.
• درمان C-PC-PAD موجب کاهش 89/45 درصدی زنده‌مانی باکتری گردید (هر دو P<0.05).

بر اساس آزمون تعقیبی Bonferroni، کاهش تعداد باکتری‌ها در گروه C-PC-PAD نسبت به سایر گروه‌ها به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (P<0.05)؛ تنها بین گروه C-PC-PAD و هیپوکلریت سدیم اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد (P>0.05).

همچنین:

• فعال‌سازی نوری C-PC در درمان PAD باعث افزایش 3/8 برابری تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) در مقایسه با گروه کنترل شد (P<0.05).
• استفاده از C-PC-PAD در غلظت مهاری زیرحد معنی‌دار و هیپوکلریت سدیم در دوز زیرکشنده، به‌ترتیب موجب کاهش 10/8 برابری و 11/4 برابری بیان ژن fsrB شدند.

نتیجه‌گیری

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که C-فیکوسیانین به‌تنهایی می‌تواند به‌عنوان یک محلول شست‌وشوی مؤثر کانال ریشه عمل کند و درمان PAD مبتنی بر C-PC نیز یک روش مؤثر برای ضدعفونی، کاهش بار میکروبی و مهار سیستم Quorum Sensing در Enterococcus faecalis است. این روش، به‌عنوان یک درمان کمکی امیدبخش در کنترل عفونت‌های اندودانتیک، قابلیت کاربرد بالینی دارد.

کلیدواژه‌ها

• بیوفیلم (Biofilm)
• عفونت اندودانتیک
• Enterococcus faecalis
• ضدعفونی فعال‌شونده با نور (Photoactivated Disinfection; PAD)
• سیستم حسگر تراکم جمعیت (Quorum Sensing)