هدف:
خمیردندان‌ها و دهان‌شویه‌ها حاوی ترکیبات شیمیایی هستند که ممکن است برای بافت‌های دهان مضر باشند. این مطالعه با هدف ارزیابی سمیت سلولی و فعالیت ضدباکتریایی خمیردندان‌ها و مقایسه محصولات ایرانی و خارجی موجود در بازار ایران انجام شد.

مواد و روش‌ها:
در این مطالعه ۲۰ محصول شامل ۱۳ خمیردندان و ۴ دهان‌شویه انتخاب شدند. سمیت سلولی غلظت‌های ۱، ۱۰ و ۵۰ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر از خمیردندان‌ها و ۰٫۰۵، ۲ و ۱۰ میکرولیتر از دهان‌شویه‌ها پس از ۱، ۱۵ و ۳۰ دقیقه تماس با فیبروبلاست‌های لثه انسانی، هر کدام در سه تکرار، بررسی شد. برای ارزیابی سمیت سلولی از آزمون متیل تیازولیل تترازولیوم (MTT) استفاده گردید. همچنین برای تعیین حداقل غلظت مهارکنندگی (MIC) هر نمونه علیه باکتری‌های Lactobacillus acidophilus و Streptococcus mutans از روش رقت‌سازی سریالی استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون آنالیز واریانس دوطرفه (Two-way ANOVA) و آزمون توکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

یافته‌ها:
تفاوت معنی‌داری در میزان سمیت سلولی میان محصولات مختلف مشاهده شد (P=0.00). با این حال، اختلاف سمیت سلولی هر نمونه در زمان‌های ۱، ۱۵ و ۳۰ دقیقه معنی‌دار نبود (P=0.08). مقدار MIC برای تمامی خمیردندان‌ها و دهان‌شویه‌ها بین ۰٫۰۰۳۹ تا ۰٫۰۱۵۶ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر به دست آمد، به استثنای خمیردندان سنسوداین و دهان‌شویه اورال‌بی. نتایج نشان داد برخی برندهای خمیردندان به دلیل ترکیبات خود سمیت سلولی بیشتری دارند. همچنین فعالیت ضدباکتریایی اکثر نمونه‌ها در برابر L. acidophilus و S. mutans تقریباً مشابه بود، به جز دهان‌شویه ایرشا و خمیردندان‌های صحت، داروگر و بث. اثر ضدباکتریایی خمیردندان‌ها و دهان‌شویه‌ها با افزایش زمان تماس افزایش یافت.

نتیجه‌گیری:
برخی خمیردندان‌ها به دلیل ترکیبات تشکیل‌دهنده خود دارای سمیت سلولی بیشتری هستند و این موضوع نباید نادیده گرفته شود. در عین حال، بیشتر محصولات مورد بررسی فعالیت ضدباکتریایی مشابهی علیه باکتری‌های عامل پوسیدگی دندان نشان دادند و اثربخشی ضدباکتریایی آن‌ها با افزایش مدت تماس بیشتر شد.

واژگان کلیدی:
سمیت سلولی، آزمون MTT، خمیردندان، دهان‌شویه، Lactobacillus acidophilus، Streptococcus mutans، فعالیت ضدباکتریایی، فیبروبلاست لثه انسانی.