زمینه و هدف

پیوند آزاد لثه (Free Gingival Graft; FGG) یکی از قابل‌اعتمادترین و پیش‌بینی‌پذیرترین روش‌ها برای افزایش عرض بافت لثه است. با این حال، ناراحتی و درد بیماران در طول دوره ترمیم پس از جراحی از مهم‌ترین دغدغه‌های این روش محسوب می‌شود. هدف این مطالعه، بررسی اثربخشی فوتوبیومدولاسیون با لیزر (Photobiomodulation; PBM) در تسریع ترمیم زخم و کاهش درد پس از عمل بود.

مواد و روش‌ها

در این کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده با طراحی دهان دو نیمه (Split-mouth)، ۱۲ بیمار شرکت کردند. بین انجام دو جراحی برای هر بیمار، ۳۰ روز فاصله در نظر گرفته شد.

در گروه آزمون، نواحی دهنده (Donor site) و گیرنده (Recipient site) بلافاصله پس از جراحی FGG و سپس در روزهای ۱، ۲، ۴ و ۷ تحت تابش لیزر دیود با مشخصات زیر قرار گرفتند:

• طول موج: 660 نانومتر
• توان خروجی: 200 میلی‌وات
• حالت تابش: پیوسته (Continuous mode)
• مدت تابش: 32 ثانیه
• چگالی انرژی: 4 ژول بر سانتی‌متر مربع (J/cm²)
• اندازه نقطه تابش: 0.5 سانتی‌متر

در گروه کنترل نیز همان مراحل انجام شد، با این تفاوت که دستگاه لیزر خاموش بود (Placebo).

پس از جراحی، موارد زیر ارزیابی شدند:

• تکمیل اپیتلیالیزاسیون (بازسازی اپیتلیوم) محل دهنده
• روند ترمیم بالینی زخم در محل دهنده و گیرنده
• شدت درد با استفاده از مقیاس دیداری درد (Visual Analogue Scale; VAS)

نتایج

در روزهای ۱۴ و ۲۱ پس از جراحی، تعداد محل‌های دهنده‌ای که اپیتلیالیزاسیون کامل داشتند، در گروه لیزر بیشتر از گروه پلاسبو بود.

در روز بیست‌ویکم:

• تمام محل‌های دهنده در گروه لیزر به‌طور کامل اپیتلیالیزه شده بودند.
• در حالی که در گروه کنترل تنها ۸ محل دهنده اپیتلیالیزاسیون کامل را نشان دادند.

این اختلاف از نظر آماری در مرز معنی‌داری قرار داشت (P=0.05).

از نظر ترمیم بالینی محل دهنده و گیرنده، طی دوره ۴۵ روزه اختلاف معنی‌داری بین دو گروه مشاهده نشد؛ به‌جز:

• روز اول در محل گیرنده (P=0.01)
• روز چهاردهم در محل دهنده (P=0.03)

که در هر دو زمان، گروه لیزر روند ترمیم بهتری نسبت به گروه کنترل داشت.

در مورد شدت درد بر اساس VAS نیز، در طول دوره مطالعه تفاوت معنی‌داری بین دو گروه مشاهده نشد؛ تنها استثنا سه ساعت اول پس از جراحی بود که بیماران گروه لیزر امتیاز درد بالاتری نسبت به گروه کنترل گزارش کردند (P<0.05).

نتیجه‌گیری

فوتوبیومدولاسیون با لیزر (PBM) با پارامترهای مورد استفاده در این مطالعه، سرعت اپیتلیالیزاسیون محل دهنده پیوند آزاد لثه را افزایش داد و موجب تسریع ترمیم اولیه زخم شد.

با این حال، استفاده از PBM نتوانست درد پس از عمل را کاهش دهد.

واژگان کلیدی

• لیزردرمانی کم‌توان (Low-Level Laser Therapy; LLLT)
• درد پس از عمل
• فوتوبیومدولاسیون (Photobiomodulation Therapy; PBM)
• اپیتلیالیزاسیون مجدد (Re-epithelialization)
• ترمیم زخم (Wound Healing)