اهداف:
اختلالات مفصل گیجگاهی ـ فکی (Temporomandibular Joint Disorder; TMD) یک بیماری پیچیده است که با درد و اختلال عملکرد مفصل گیجگاهی ـ فکی و عضلات مرتبط با آن همراه است. شواهد علمی نشان می‌دهد که عوامل ژنتیکی و محیطی هر دو نقش مهمی در بروز TMD دارند. هدف این مطالعه، شناسایی تغییرات ژنتیکی در افراد متعلق به چهار نسل از یک خانواده ایرانی دارای علائم و نشانه‌های TMD و مال‌اکلوژن اسکلتی کلاس III بود.

مواد و روش‌ها:
توالی‌یابی کل اگزوم (Whole Exome Sequencing; WES) بر روی چهار بیمار (IV-8، IV-9، V-4 و V-6) مبتلا به TMD بر اساس معیارهای تشخیصی DC/TMD و همچنین دارای مال‌اکلوژن اسکلتی کلاس III انجام شد. سپس برای تأیید نتایج WES، توالی‌یابی مبتنی بر واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR Sequencing) در ۲۳ نفر از اعضای خانواده صورت گرفت.

نتایج:
تحلیل نتایج WES، شش واریانت هتروزیگوت غیرهم‌معنی از نوع تک‌نوکلئوتیدی (Single Nucleotide Variants; SNVs) را در پنج ژن شامل CRLF3، DNAH17، DOCK1، SEPT9 و VWDE شناسایی کرد. در این میان، یک واریانت هتروزیگوت c.2012T>A (p.F671Y) در اگزون ۲۰ ژن DOCK1 (NM_001290223.2) شناسایی شد. این واریانت سپس در ۱۹ عضو دیگر همین خانواده مورد بررسی قرار گرفت. نتایج توالی‌یابی PCR نشان داد که ۷ نفر از ۱۹ نفر دارای ژنوتیپ هتروزیگوت TA بودند که همگی دچار مال‌اکلوژن و علائم TMD بودند. همچنین ۱۲ نفر از ۱۹ نفر دارای ژنوتیپ هموزیگوت TT بودند که از میان آن‌ها، ۹ نفر هیچ‌گونه مشکل مفصل گیجگاهی ـ فکی یا مال‌اکلوژن نداشتند و ۳ نفر تنها علائم خفیف بالینی TMD را نشان دادند. پنج واریانت غیرهم‌معنی دیگر در ژن‌های CRLF3، DNAH17، SEPT9 و VWDE به‌عنوان کاندیدای محتمل برای TMD در نظر گرفته نشدند.

نتیجه‌گیری:
این مطالعه نشان داد که واریانت هتروزیگوت غیرهم‌معنی c.2012T>A (p.F671Y) در ژن DOCK1 ارتباط معنی‌داری با مال‌اکلوژن اسکلتی کلاس III، اختلال مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMD) و شدت بیماری در افراد مبتلای این خانواده ایرانی دارد.

اهمیت بالینی:
نقش عوامل ژنتیکی در بروز TMD پیش‌تر مطرح شده است. نتایج این پژوهش، واریانت غیرهم‌معنی ژن DOCK1 را به‌عنوان یک ژن کاندید برای ابتلا به اختلال مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMD) و مال‌اکلوژن اسکلتی کلاس III در افراد مبتلای این خانواده ایرانی معرفی می‌کند.

واژگان کلیدی:

• ژن DOCK1
• مال‌اکلوژن اسکلتی کلاس III
• مفصل گیجگاهی ـ فکی
• اختلالات مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMD)
• توالی‌یابی کل اگزوم (Whole Exome Sequencing; WES)